„Ona jest po prostu coraz bardziej nerwowa.” „On po prostu staje się zapominalski – to się zdarza na starość.” „Tata zawsze gubił klucze; nie rób z tego wielkiej sprawy.” Jeśli ukochana osoba się starzeje, są szanse, że powiedziałeś jedno z tych zdań, lub ich odmianę, w tym czy innym momencie. Ale z tyłu głowy, nadal jesteś zaniepokojony. Boisz się, że wykazują oznaki demencji i pewnie blefujesz, aby wyobrazić sobie nadzieję. Jest też druga strona medalu. Istnieją ludzie, którzy widzą oznaki Alzheimera za każdym razem starszy ukochany zapomina imię nauczyciela z liceum lub jaki kolor ich najlepszego przyjaciela samochód był w 1974 roku. I naprawdę, to mogą być ci sami ludzie, wracający i wracający w emocjonalnej burzy, która rozwija się od kochania kogoś i bania się o niego. Oba, choć w 100% zrozumiałe, mogą być szkodliwe. Ignorowanie znaków jest niebezpieczne, ale zbytnie wczuwanie się we wszystko może być irytujące i alienujące (i może sprawić, że zignorujesz prawdziwe zagrożenia, takie jak depresja, która może nie być prawdziwą demencją). Tak więc ważne jest, aby mieć solidne podstawy na to, co Alzheimer rzeczywiście wygląda jak przed podjęciem jakichkolwiek seat-of-the-pants diagnozy. Istnieją darmowe testy poznawcze dla starszych dorosłych i opiekunów, które mogą pomóc Ci zrozumieć, czy Twój bliski wykazuje jakiekolwiek rzeczywiste oznaki, czy są one po prostu zapominalskie. Chcemy podkreślić, że nie są to testy diagnostyczne i nie powinny być traktowane jako ściśle medyczne. Mają one jednak na celu pokazanie, czy istnieją jakieś oznaki, aby skłonić do dalszej wizyty u specjalisty medycznego. Ale przede wszystkim, mają one zacząć zabierać zgadywanie, brawurę, czy strach. Mają zacząć pokazywać ci prawdę. Jakie są podstawowe oznaki demencji? Jak już powiedzieliśmy, istnieją pewne oznaki wczesnych zaburzeń poznawczych, których należy być świadomym (lub łagodnych zaburzeń poznawczych, ale przymiotnik „łagodne” może sprawić, że ludzie nie zdają sobie sprawy, że jest to potencjalne preludium). Te znaki obejmują: Utrata pamięci: Jest to najczęstszy, a przynajmniej najbardziej znany, ale daleki od jedynego znaku. Dezorientacja czasowa: Zapominanie o dacie, brak świadomości czasu, niepewność co do tego, jaki jest dzień tygodnia. Dezorientacja kierunkowa: Zapominanie, jak dostać się z jednego miejsca do drugiego, czy to między pokojami w domu, czy do znanej restauracji. Zmiany nastroju: To może być coś więcej niż tylko „mama jest coraz cranky”. To może być oznaką problemów ze zdrowiem psychicznym. Mózg jest skomplikowanym miejscem, a choroba Alzheimera ma skomplikowane skutki. Dezorientacja językowa: Mylenie słów, odchodzenie od zdań, trudności w znalezieniu właściwej rzeczy do powiedzenia. Oczywiście, jest to bardziej lub mniej zauważalne dla niektórych ludzi. To wszystko jest względne, więc nie spiesz się z założeniami. Podejmowanie decyzji: Kiedy mózg zaczyna funkcjonować inaczej, upośledzenie wykonawcze może nastąpić. Słabe decyzje, nietypowo zły osąd i słabe umiejętności organizacyjne mogą być oznaką zaburzeń poznawczych (ponownie, w stosunku do normy). Tutaj właśnie pojawiają się te testy. Są one obiektywnym sposobem zrozumienia, czy te funkcje są upośledzone. Testy poznawcze do oceny pamięci Oto kilka testów, które mogą rzucić światło na funkcje poznawcze. Pamiętaj, że nie są one dosłownie diagnostyczne, ale mogą pomóc ci zdecydować, czy powinieneś szukać profesjonalnej oceny. SAGE Samoadministrowany Test Gerokognitywny (SAGE) został opracowany w Ohio State jako podstawowy sposób testowania podstawowych funkcji poznawczych. Jest to łatwy, 12-pytaniowy formularz, który nie powinien zająć więcej niż 15 minut. Test zawiera kilka pytań medycznych i osobistych, a także kilka pytań typu zagadka, takich jak: Czy jest Pan/Pani mężczyzną czy kobietą? Czy miał/a Pan/Pani kiedykolwiek udar mózgu? Jak daleko zaszedł/a Pan/Pani w szkole? Jak podobne są do siebie zegarek i linijka? (Tutaj nie ma „dobrej” odpowiedzi.) Zidentyfikuj te obrazki (wulkan, wieniec, itp.). Jaka jest dzisiejsza data? Istnieje pięć różnych wersji tego testu (tutaj jedna próbka), więc możesz powtórzyć go kilka razy, nie dając bliskiej osobie szansy na zapamiętanie odpowiedzi. Twórcy SAGE słusznie twierdzą, że jeśli jest więcej niż sześć błędnych odpowiedzi, wyniki powinny być zabrane do profesjonalisty w celu dalszego zbadania. Test rysowania zegara Jest to niewiarygodnie prosty test, który jest również niewiarygodnie odkrywczy. Wszystko czego potrzebujesz to ołówek i papier. Poproś ukochaną osobę, aby narysowała zegar, którego wskazówki wskazują właściwy czas. Możesz powiedzieć im czas, ponieważ nie jest to test dezorientacji czasowej, ale raczej sposób, aby zobaczyć, czy mogą one dokonać połączenia. Chcesz, aby narysowali liczby i wskazówki. Istnieje również prosty system punktowy: Jeden punkt za zamknięte koło (i musi być blisko koła – owal lub plama nie liczy się i może faktycznie wskazywać na chorobę Parkinsona). Jeden punkt za umieszczenie wszystkich 12 liczb. Jeden punkt za umieszczenie liczb we właściwym miejscu. Jeden punkt za posiadanie rąk wskazujących właściwy kierunek. Wszystko poniżej wyniku cztery jest powodem do niepokoju. To pokazuje, że ktoś traci podstawy. Oczywiście nie należy wpadać w panikę. Pacjent może być chwilowo psychicznie się. Dlatego powinieneś wykonać test kilka razy w różnych, niestresujących warunkach. Prosty Test Pamięci Słownej To kolejny bardzo prosty test, który możesz wykonać w domu. Wystarczy, że przytoczysz trzy przedmioty znajdujące się w domu (na przykład półkę z książkami, akwarium i telewizor) i poprosisz ukochaną osobę o powtórzenie ich. Następnie poproś ją o wykonanie prostego zadania. Niektórzy zalecają, aby w tym momencie wykonać test zegara, ale inni twierdzą, że lepsza jest nawet krótka rozmowa o czymś, co wymaga energii umysłowej. Po tym, poproś ich o powtórzenie trzech przedmiotów z powrotem. Jeśli nie będą w stanie, może to być oznaką upośledzenia funkcji poznawczych. Ale może też nie! Może być tak, że przez cały dzień myśleli o płaszczu, ponieważ był zakurzony, więc płaszcz był w ich głowie. Jeden test nie jest wskazówką, a nawet wszystkie testy razem wzięte nie są diagnostyczne. Ale zrób kilka, a jeśli znaki wskazują w jednym kierunku, idź do lekarza. Podczas gdy tragicznie nie ma lekarstwa na chorobę Alzheimera, wczesna diagnoza może opóźnić objawy i prowadzić do lepszego życia. Jesteś to winien swojej ukochanej osobie i sobie, aby potraktować to poważnie. Nie oznacza to paniki, ani brawury. Oznacza to traktowanie potencjalnej choroby ukochanej osoby z miłością, współczuciem i jasnym spojrzeniem. Być może wkraczacie w nowy świat, ale robicie to razem.

Teoria osobowości Junga na bardziej zaawansowanych poziomach zajmuje się koncepcją funkcji poznawczych. Ten darmowy test osobowości pozwoli Ci uzyskać wyniki w zakresie ośmiu jungowskich funkcji poznawczych opracowanych przez Junga, Myers, Briggs, Moltzera, Schmid-Guisana, Wolffa, von Franza i van der Hoopa. Chociaż nigdy nie wykazano, że testy na funkcje poznawcze są równie ważne jak tradycyjne testy typu osobowości, są one jednak w stanie zapewnić pełniejszy i swobodniejszy obraz podstawowej mechaniki typu osobowości. Test na funkcję poznawczą IDR Labs jest własnością IDR Labs International. Nasz test jest jednym z niewielu darmowych testów poddawanych kontroli statystycznej i walidacji. Mimo to pamiętaj, że testy to tylko wskaźniki – swego rodzaju wprowadzenie do systemu. Test Myers-Briggs (Myers-Briggs Type Indicator) oraz MBTI są znakami towarowymi lub zastrzeżonymi znakami handlowymi Fundacji Myers & Briggs w Stanach Zjednoczonych i innych krajach. Narzędzie MBTI® zostało opublikowane przez Myers-Briggs Company. Wskaźnik typu jungowskiego (Jung Type Indicator) jest własnością Psytech International. Testy osobowości, czy są to profesjonalne lub "oficjalne" testy, takie jak test MBTI® (Myers-Briggs Type Indicator®), test typu jugowskiego (Jung Type Indicator), czy też darmowe, internetowe testy osobowości, takie jak ten, są wskaźnikami, które pomagają w określeniu typu Twojej osobowości. Żaden z dotychczas opracowanych testów nie jest jednak w stanie z całkowitą dokładnością i rzetelnością określić Twojej osobowości, a tym samym żaden test osobowości nie zastąpi dogłębnego zapoznania się z pracami Myers, Briggs, von Franza, van deer Hoopa i Junga. Jako wydawcy tego darmowego, internetowego testu osobowości, który pozwala Ci odkryć swój typ psychologiczny według typologii Junga, Myers, Briggs, von Franza, van deer Hoopa, włożyliśmy wiele wysiłku w to, aby ten darmowy, internetowy test osobowości był jak najbardziej rzetelny, dokładny i kompletny. Podobnie do "oficjalnych" testów opartych o typologię jungowską oraz do innych profesjonalnych, dokładnych narzędzi, również i nasz darmowy, internetowy test poddawany jest kontroli statystycznej i walidacji w celu uzyskania jak najdokładniejszych wyników. Opieramy się przede wszystkim na psychologii typów osobowości przedstawionych w pracy Junga pt. Typy psychologiczne, a także na analizach psychologicznych w testach typu osobowości przedstawionych w pracy Isabel Briggs Myers, współtwórczyni testu MBTI®, objaśnionych w jej pracy pt. Gifts Differing. Ponadto podczas opracowywania tego testu braliśmy pod uwagę również prace van der Hoopa pt.: Conscious Orientation oraz Character and the Unconscious. Niniejszy test opiera się na uznanej teorii. Nasz test nie przyjmuje niedbałego przybliżenia teorii Junga i opiera się na opisanej teorii Junga, Myers, von Franza i van der Hoopa na temat typu osobowości. Nasz test jest jednym z darmowych, internetowych testów, które opierają się również na pracach van der Hoopa i które starają się zapewnić dokładną ocenę psychologiczną, trzymającą się jak najbliżej oficjalnych i autoryzowanych dzieł van der Hoopa. Autorzy tego darmowego, internetowego testu osobowości posiadają odpowiednie kwalifikacje do przeprowadzania różnorodnych testów osobowości i zajmują się zawodowo typologią oraz badaniem osobowości. Przed przystąpieniem do naszego darmowego, internetowego testu na osobowość, zauważ, że mimo tego, iż czteroliterowy kod typu osobowości określany w tym teście jest zgodny z kodami typów osobowości określanymi przez oficjalne testy typologiczne i materiały szkoleniowe, to jednak niniejszy test nie powinien być mylony z testami zastrzeżonymi znakami towarowymi, do których należą test Myers-Briggs®, wskaźnik typu Greya-Wheelwrighta, wskaźnik typu jungowskiego i podobne. Wyniki naszego darmowego, internetowego testu osobowości przekazane są na zasadzie "tak, jak jest", za darmo i nie powinny być interpretowane jako profesjonalna lub poświadczona porada. Aby dowiedzieć się więcej na temat naszego internetowego testu osobowości, zapoznaj się z naszymi Warunkami Korzystania z Usługi.

Nootropy nazywa się także środkami prokognitywnymi, czyli wpływającymi na funkcje poznawcze. Ich głównym zadaniem jest poprawa sprawności mózgu, pamięci i koncentracji, dlatego są zalecane osobom aktywnym, dużo pracującym lub uczącym się, a także trenującym. Nootropy znajdziemy przede wszystkim pod postacią suplementów diety, przeznaczonych dla osób pragnących poprawić swoje zdolności są stosunkowo świeżą propozycją na rynku środków wspomagających pracę mózgu, jednak bardzo szybko zdobywają popularność wśród użytkowników. Coraz więcej osób interesuje się tematem funkcji poznawczych i możliwości ich stymulowania za pomocą odpowiednich substancji, dzięki czemu osiągalna jest bardziej intensywna, wydajniejsza praca dziwnego – większość z nas chce maksymalnie wykorzystać swoją dobę, dzieląc czas na pracę, naukę i inne obowiązki. Substancje nootropowe pomagają zwalczyć zmęczenie i zapewnić maksymalną koncentrację nawet po wielu godzinach pracy, a przy tym poprawiają pamięć, dzięki czemu są ogromnym wsparciem w okresie wytężonej aktywności umysłowej. Nootropami nazywa się środki, które poprawiają funkcje kognitywne człowieka. Mogą to być różnego typu substancje pochodzenia naturalnego lub syntetycznego – ich wspólną cechą jest pozytywny wpływ na pracę mózgu. Zwalczają zmęczenie, poprawiają koncentrację i pamięć oraz pozwalają działać na wysokich obrotach nawet w najbardziej intensywnych okresach pracy. Mogą także zwiększać motywację do działania i poprawiać są nieocenioną pomocą dla osób intensywnie pracujących, dużo uczących się czy bardzo aktywnych, w tym także trenujących. Mogą wesprzeć w najbardziej pracowitych okresach, pozwalając na dłuższy, wytężony wysiłek mózgu przy utrzymaniu jego wysokiej sprawności i skupienia na środków nootropowych sprawia, że są one coraz bardziej popularnym “wspomagaczem” przy codziennym życiu. Suplementy diety opierające się o substancje nootropowe są przy tym łatwo dostępne, dzięki czemu może z nich skorzystać każdy, kto czuje się przemęczony, ma problemy z koncentracją czy przygotowuje się do bardzo intensywnego okresu w nootropowe, a suplementy diety – czym się różnią?Nootropy są wykorzystywane zarówno w medycynie, jak i w ramach codziennego wsparcia dla osób zdrowych. Leki nootropowe stosuje się w przypadku wielu chorób i dolegliwości, dotykających układu nerwowego i funkcji poznawczych człowieka – jak np. Alzheimer, depresja czy udar. Działanie leków nootropowych jest silne i są to substancje, które przepisać może wyłącznie lekarz, po wykonaniu wcześniejszego wywiadu z pacjentem. Leki nootropowe pomagają przy odzyskiwaniu sprawności mózgu oraz łagodzą objawy niektórych przypadłości, ułatwiając pacjentom codzienne diety działają nieco słabiej, za to nie narażają nas na efekty uboczne, które mogą wiązać się z przyjmowaniem leków nootropowych – z tego względu mogą być bezpiecznie stosowane bez konsultacji ze specjalistą. Suplementy opierają się zazwyczaj o naturalne substancje pozytywnie wpływające na mózg człowieka, w tym poprawiające pamięć, możliwość koncentracji i ogólne samopoczucie. Zwalczają również zmęczenie, pozwalając dłużej pracować na wysokich obrotach. W środkach tego typu zazwyczaj znajdziemy naturalne wyciągi z roślin, przejawiających silne oddziaływanie na funkcje poznawcze suplementy nootropoweSkutecznie działające suplementy nootropowe mogą opierać się o wiele substancji, wspomagających mózg człowieka. W większości są to naturalne składniki, których działanie jest szeroko przebadane i znane od dziesięcioleci, dlatego są pewnym i bezpiecznym źródłem dodatkowego wsparcia dla naszych funkcji poznawczych. Które z nootropów przyniosą najlepsze efekty, jeśli chodzi o pobudzenie mózgu oraz poprawę pamięci i koncentracji? AshwagandhaAshwagandha jest podstawą indyjskiej medycyny naturalnej, czyli Ajurwedy. Pozyskuje się ją z witanii ospałej (Withania somnifera), rośliny występującej w Azji i Afryce. Od wieków była znana jako środek redukujący stres i uczucie niepokoju, jednak dalsze badania wykazały, że ma o wiele szersze działanie, plasujące ją wśród najskuteczniejszych jest źródłem wielu wartościowych składników o działaniu prozdrowotnym, w tym saponiny, alkaloidów, witanolidów czy witaferyny A, posiada także dużą zawartość żelaza. Pozytywnie wpływa na zdrowie człowieka, działając przeciwzapalnie, przeciwgrzybicznie i przeciwbakteryjnie. Przypisuje się jej także działanie przeciwnowotworowe i faktycznie redukuje stres – wpływa bowiem na układ nerwowy, blokując produkcję kortyzolu, czyli hormonu stresu. Działa uspokajająco i pomaga zwalczyć uczucie lęku, dlatego zaleca się jej przyjmowanie w okresach dużego obciążenia psychicznego. Chroni tym samym organizm przed niszczącym działaniem stresu oraz pomaga zwalczać jego skutki. Wspiera regenerację organizmu, ułatwiając zasypianie i poprawiając jakość właściwością ashwagandhy jest jej oddziaływanie na receptory serotoninowe, dzięki czemu jej zażywanie może poprawiać nastrój i zwiększać motywację do działania. Dodatkowo chroni ona komórki nerwowe, poprawiając pamięć i funkcje GPCAlpha GPC, inaczej alfosceran choliny, to związek będący podstawowym nośnikiem choliny w układzie nerwowym człowieka. Cholina, klasyfikowana również jako witamina B4, jest ogromnie ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka – odpowiada za kontrolowanie pracy mózgu, związanej z choliny może zapobiec rozwojowi choroby Alzheimera, chroniąc przed demencją. Składnik ten wspiera również funkcje kognitywne człowieka, ułatwiając koncentrację i zapamiętywanie więcej, Alpha GPC może również zwiększać wydajność organizmu, dzięki czemu składnik ten zaleca się również jako wsparcie w treningu dla osób aktywnych drobnolistnaBakopa drobnolistna, inaczej Bacopa monnieri, to roślina również wykorzystywana od wieków w Ajurwedzie. Jej szerokie działanie prozdrowotne sprawia, że była stosowana jako środek na wiele przypadłości. Zalicza się ją także do nootropów, ponieważ wspiera pracę mózgu i mocno oddziałuje na funkcje poznawcze działaniem bakopy drobnolistnej, za które jest najbardziej ceniona, jest poprawa pamięci. Wspiera ona obszary mózgu odpowiedzialne za pamięć, ułatwiając przyswajanie informacji i szybsze ich kojarzenie zarówno przez osoby młode, jak i w średnim wieku oraz starsze. Pozytywnie oddziałuje na funkcje kognitywne, poprawiając również zdolność koncentracji i usprawniając procesy myślowe, dzięki czemu może zwiększać wydajność przy wysiłku wiedzieć, że poprawa pamięci, choć znaczna i udowodniona, następuje dopiero po kilku, a nawet kilkunastu tygodniach od rozpoczęcia drobnolistna ma również działanie antystresowe – działa uspokajająco i niweluje uczucie niepokoju. Może wspierać leczenie depresji i stanów lękowych. Podnosi poziom serotoniny, dzięki czemu zapewnia lepsze ogólne wpływ tej substancji na mózg człowieka to także działanie ochronne w stosunku do neuronów. Zawarte w bakopie drobnolistnej bakozydy hamują procesy starzenia się komórek nerwowych, dlatego jej suplementacja zapewnia ogólną poprawę sprawności nootropy są zwykłymi składnikami, jakie stosujemy na co dzień, nie zdając sobie z tego sprawy – tak jest w przypadku kofeiny. Naturalnie występuje ona w kawie, często wykorzystuje się ją w napojach energetycznych. Właściwości kofeiny nie trzeba nikomu przedstawiać, od wieków jest bowiem uważana za główny środek pobudzający – skutecznie odpędza zmęczenie fizyczne i psychiczne, pozwalając działać wydajniej w okresach wzmożonego poprawia również czujność, samopoczucie i pamięć. Wpływa pozytywnie zarówno na możliwości umysłowe, jak i fizyczne, dzięki czemu jest tak popularna wśród osób pamiętać, że kofeina przyjmowana w dużej ilości może spowodować, że organizm się do niej przyzwyczai i będzie wymagał większych dawek do osiągnięcia efektu pobudzenia. Zbyt duże dawki mogą przy tym doprowadzić do problemów z koncentracją i snem, dlatego najlepiej przyjmować kofeinę w otoczeniu innych składników, niwelujących jej skutki uboczne – jak np. uważana jest za ulepszoną kofeinę – związek ten jest do niej bardzo podobny pod względem struktury i działania, ale pozbawiony niektórych skutków ubocznych. Bardzo często spotykana we wszelkiego rodzaju tabletkach na pamięć i koncentrację. Teakryna dodaje energii, zwiększając tym samym wydajność organizmu i pozwalając na dłuższą pracę umysłową i fizyczną. Nie powoduje przy tym rozdrażnienia – wręcz przeciwnie, poprawia nastrój i ułatwia koncentrację. Jej regularne przyjmowanie nie skutkuje przyzwyczajeniem organizmu, dzięki czemu standardowa dawka zawsze daje taki sam oddziałuje na receptory dopaminy, pozytywnie wpływając na samopoczucie i motywację. Ułatwia skupienie się podczas pracy i nauki, dlatego poleca się ją osobom aktywnym górskiRhodiola rosea, inaczej różeniec górski, to znana w medycynie naturalnej roślina o prozdrowotnych właściwościach. Zawdzięcza je dużej zawartości takich składników, jak flawanoidy, garbniki czy salidrozydy. Ekstrakt z różeńca górskiego pozytywnie wpływa na funkcje kognitywne człowieka, poprawiając jego sprawność umysłową. Dodaje także energii i zwalcza stres, a przy tym znacząco poprawia ogólne wzbogacone o różeniec górski są szczególnie polecane osobom o intensywnym trybie życia lub stresującej pracy. Składnik ten ułatwia skupienie się i poprawia umiejętność przyswajania informacji, dlatego jest dużym wsparciem we wzmożonym okresie nauki lub pracy. Ponieważ wzmacnia on cały organizm i zwalcza uczucie zmęczenia, sprawdzi się także jako pomoc dla osób aktywnych B6Witamina B6, inaczej pirydoksyna, jest składnikiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ma również właściwości charakterystyczne dla nootropów, dlatego stanowi cenne wzbogacenie suplementów diety o tym pamiętać, że organizm sam nie wytwarza odpowiedniej dawki witaminy B6, dlatego konieczna jest jej odpowiednia B6 ma przede wszystkim wpływ na układ nerwowy człowieka. Chroni komórki nerwowe i prowadzi do lepszego odżywienia i dotlenienia neuronów, dzięki czemu zapobiega chorobom uderzającym w układ nerwowy, jak np. choroba Alzheimera i pirydoksyna oddziałuje na funkcje poznawcze człowieka, poprawiając pamięć i koncentrację – również u osób starszych. Ułatwia wielozadaniowość, poprawia możliwości kojarzenia i zwiększa ogólną sprawność B6 poprawia także nastrój, a jej niedobory są często wskazywane przy depresji. Suplementacja pozwala redukować stres i zmniejsza uczucie B12Witamina B12 również zalicza się do nootropów, ponieważ ma ogromny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy w organizmie jak w przypadku witaminy B6, konieczna jest suplementacja, aby dostarczyć organizmowi odpowiedniej ilości tego B12 zapewnia prawidłowe funkcjonowanie mózgu i chroni przed wieloma zaburzeniami układu nerwowego, w tym przed chorobą Parkinsona. Jej niedobory mogą powodować uczucie zmęczenia, problemy ze snem i obniżenie samopoczucia, dlatego suplementacja może rozwiązać tego typu B12 wspiera także funkcje kognitywne i chroni przed przedwczesnym starzeniem się mózgu. Jej przyjmowanie pozwala na dłużej zachować sprawność umysłową, wspiera pamięć i umiejętność skupienia suplement nootropowy wybrać?Nootropy mogą znacznie zwiększyć nasze możliwości, wspierając funkcje kognitywne organizmu. Dzięki nim nasz mózg może pracować wydajniej i dłużej, co jest niezwykle pomocne przy wymagającej pracy, intensywnej nauce czy aktywnym trybie życia. Ponieważ mają wpływ także na poziom energii, samopoczucie i motywację, są polecane również osobom trenującym. Jaki suplement nootropowy wybrać, żeby zapewnić sobie jak najlepsze efekty?Szczególnie poleca się nootropy, które opierają się o wysoko standaryzowane ekstrakty roślinne i są uzupełnione odpowiednimi dawkami składników bioaktywnych. Dobrym przykładem będzie Brain Actives – suplement diety, który zawiera wiele wartościowych składników pochodzenia naturalnego. Znajdziemy w nim teakrynę, ekstrakt z korzenia ashwagandhy, ekstrakt z ziela bakopy drobnolistnej, kofeinę oraz witaminy B6 i Actives pozytywnie wpływa na funkcje kognitywne, przede wszystkim oddziałując na koncentrację i pamięć. Ułatwia przyswajanie informacji i zwiększa wydajność mózgu, pozwalając na pracę na wysokich obrotach przez wiele godzin w ciągu doby. Dodatkowo zwalcza uczucie zmęczenia, dodając energii na cały dzień, poprawia samopoczucie i zapewnia motywację do wypełniania kolejnych to bezpieczny suplement, który warto stosować szczególnie w okresach wzmożonej pracy. Sprawdzi się jako wsparcie dla osób na wymagających i wyczerpujących fizycznie stanowiskach, dla studentów podczas sesji czy osób aktywnych, intensywnie trenujących. Dzięki zawartości składników wspierających układ nerwowy jest skutecznym rozwiązaniem, którego efekty są szybko widoczne. Czytaj więcej na

Czy sportowcy mają lepiej rozwinięte funkcje poznawcze?Trening funkcji poznawczych i układu nerwowego u sportowców Ostatnimi czasy furorę na Instagramie robią treningi kognitywne, czyli wszelkiego rodzaju klikanie w zmieniające się kolorowe guziki czy podejmowanie sekwencji odpowiednich działań w odpowiedzi na zmieniający się bodziec. To co wyprawia Steph Curry na swoich treningach jest rodem wyciągnięte z powieści Sci-Fi. Takie treningi wyglądają kosmicznie, ale czy działają równie dobrze? Przekonamy się wspólnie poniżej. ElektromiografiaBadania przewodnictwa nerwowego Trening z obciążeniem powoduje adaptacje układu mięśniowego i układu nerwowego. Podstawa, to wszyscy wiemy. Robiąc standardową hipertrofię funkcjonalną (6-12~) powtórzeń głównie targetujemy układ mięśniowy. Targając submaxy na 2-3 powtórzenia odwrotnie – najmocniej oberwie układ nerwowy. Elektromiografia (EMG) Elektromiografia (EMG) to badanie elektrofizjologiczne, którego celem jest ocena funkcji mięśni i nerwów. Wygląda to mniej więcej jak na obrazku obok. Można tym badać między innymi jak szybko następuje skurcz mięśnia czy „ile” jednostek motorycznych zostało zaprzęgniętych do pracy w danym momencie. Aagard zaobserwował zwiększoną aktywność moto-neuronów w badaniu maksymalnego dobrowolnego skurczu (maximal voluntary contraction MVC) tuż po cięzkim treningu siłowym. Do czego nam to? Między innymi jak robisz w superserii ciężkie ćwiczenie siłowe + plyometrie np. squat / box squat, 30 sec przerwy i maksymalny wyskok. Wykorzystujemy powyższy efekt i w teorii, jeśli dobrze to zaaplikujemy, możemy wyskoczyć trochę wyżej. Po 3 tygodniach treningu oporowego w grupie kontrolnej zauważono wzrost wydajności neuronów odprowadzających. Zmiany mogą obejmować zarówno adaptację rdzeniową, jak i nadrdzeniową- wzmocniony centralny układ nerwowy, podwyższona pobudliwość neuronów ruchowych i zmniejszone hamowanie presynaptyczne. [2] Badanie EMG – mierzy pracę na mięśniu Badanie EEG – diody badają pracę mózgu Elektroencefalografia EEG “EEG to nieinwazyjna metoda diagnostyczna służąca do badania bioelektrycznej czynności mózgu za pomocą elektroencefalografu. Badanie polega na odpowiednim rozmieszczeniu na powierzchni skóry czaszki elektrod, które rejestrują zmiany potencjału elektrycznego na powierzchni skóry, pochodzące od aktywności neuronów kory mózgowej i po odpowiednim ich wzmocnieniu tworzą z nich zapis – elektroencefalogram.” [3] – tak na szybko z wiki Jest to superfajne narzędzie do badania zmian aktywności mózgu na wskutek treningu układu ruchu. Istnieje sporo badań porównujących aktywność mózgową związaną z ruchem u profesjonalistów i początkujących sportowców. Eksperci wykazują mniejszą amplitudę i późniejsze odpalenie obszaru mózgu odpowiedzialnego za dany ruch. Tłumacząc na nasze – gośc w fartuchu stawia obok siebie dwóch typów – jednego zawodowego bejsbolistę oraz drugiego, który dopiero zaczyna. Maszyna narzuca im piłkę, obaj odbijają, a EEG rejestruje co się stało w ich mózgownicach. WYNIKI: ekspert później niż nowicjusz wysłał info z mózgu do ciała, że ma odbić piłkę, a amplituda jego Movement Related Cortical Potential (MRCP) była niższa. Dlaczego? Ponieważ było to dla niego dużo łatwiejsze zadanie. Późniejsze zaangażowanie jest też bardziej ekonomiczne z punktu widzenia zachowania energii, do czego nasz organizm dąży samoistnie. Co ciekawe, te same efekty nie przekładają się na ruchy w których ekspert nie jest ekspertem. Kolejne badanie z 2014 obejmuje nowicjuszy i prosów trenujących sztuki walki. Czternastu miłym panom pokazywano obrazki – pięć różnych strzałek. Ich zadaniem było reagować na odpowiednie strzałki i ignorować resztę. Potwierdził się powyższy efekt – nie zanotowano różnic między czarnym pasem i świeżakiem w czynności, która była nowa dla obu grup. Profil mentalny sportowca Sport na topowym poziomie wymaga topowej osobowości. Pros musi potrafić zachować zimną krew w nawet najbardziej niesprzyjających warunkach. Mecze i turnieje to walka z przeciwnikiem, walka ze sobą, a to wszystko przed często tysiącami kibiców. Logiczną wydaje się hipoteza, że sportowcy na poziomie międzynarodowym są lepiej predystynowani jeśli chodzi o motywację, utrzymanie uwagi, wrażliwość emocjonalną czy pozytywne nastawienie. Badanie z 2010 roku 15 na grupie zawodników taekwondo zaprzeczyło temu, natomiast pokazało, że jest różnica w poziomie zaufania pomiędzy badanymi kobietami i mężczyznami. [4] Ciekawe wnioski, szczególnie mając na uwadze tegoroczny finał NBA. Znamy w świecie koszykówki niejedną postać, która cechowała się ponadprzeciętną motywacją i skupieniem – King James, Kobe Bryant czy His Airness MJ to tylko kilka przykładów. Obminski 16 badał różnice w charakterze oraz koordynacje ręka-oko u młodych bokserów. Postawił hipotezę, że te cechy będą dobrym predyktorem rozwoju ich kariery w przyszłości. Po dwóch latach nie uzyskano statystycznie istotnych danych. Zerknijmy co na to badaniaRóżnice kognitywne między sportowcami Osobowość to nie wszystko. Na najwyższym poziomie rozgrywek, ogromną rolę odgrywają również zdolności poznawcze. Aby skutecznie działać w dynamicznym środowisku, trzeba mieć bystry umysł, który pozwala na szybką i odpowiednią reakcję, skupienie uwagi (na jednym lub kilku obiektach w tym samym czasie lub po kolei, w zależności od rodzaju sportu), wykonywanie złożonych zadań pod presją czasu itp. Nic więc dziwnego, że sporo badań skupia się na testowaniu funkcji poznawczych u profesjonalnych sportowców już od małego, aby sprawdzić, którzy z nich są powyżej średniej. Eksperci kontra początkujący sportowcy Fontani i jego koledzy [5] przebadali 24 siatkarzy, w tym 12 sklasyfikowanych jako eksperci oraz 18 karateków, 9 ekspertów. Protokół badań składał się ze sprawdzenia uważności, zadania idź – nie idź na sygnał, podzielności uwagi i testów pamięci roboczej (tymczasowej). W każdym teście mierzono czas reakcji i liczbę błędów. Doświadczeni karatecy radzili sobie lepiej w szybkim alarmie (204 vs 237 ms) ale gorzej, jeśli chodzi o podzieloną uwagę, i ogólnie popełnili więcej błędów. Młodsi siatkarze mieli lepszy czas reakcji, lecz z drugiej strony popełnili więcej błędów. Badanie ma kilka deficytów: obejmowało małe grupy oraz występowały różnice w wynikach w grupie. Lepiej traktować je jako ciekawostkę, niż wyciągać daleko idące wnioski. Sporty złożone (drużynowe) vs proste (np. długodystansowe) Voss i ziomale . [6] zauważył problemy z badaniem małych grup sportowców. Dlatego też postanowił zrobić metaanalizę tematu i zebrał dane z 20 różnych badań i podzielił je na dwie grupy: sporty wolne (pływanie, bieganie długodystansowe) i złożone (sportowiec koordynuje swoją postać w przestrzeni, trzyma obiekt i podejmuje reakcje na bodźce z zewnątrz – np. koszykówka). Wnioski są następujące: zawodnicy sportów złożonych mają szybszy czas reakcji i przetwarzania informacji. Co więcej, metaanaliza pokazała ograniczenia badań. Nie da się dowieść co było pierwsze – czy sportowcy od małego byli lepiej predystynowani do szybszego przetwarzania informacji, czy odwrotnie – trenując swój sport nauczyli się lepiej to robić. Metaanaliza Mann’a [7] miała pokazać różnice między ekspertami a początkującymi sportowcami. Wynika z niej, że profesjonaliści mają znacznie szybsze reakcje niż nowicjusze w sportach złożonych i strategicznych. Co więcej, niezależnie od dyscypliny sportowej, eksperci mieli lepszą skuteczność w testach niż ich świeży koledzy. Sprawdźmy jak to jest z trenowaniem tych magicznych funkcji kognitywnychZbiór badań na temat trening funkcji poznawczych w sporcie Temat zdolności poznawczych sportowców jest niesamowicie istotny. Oprócz niezależnych naukowców, interesuje to także duże organizacje sportowe, które mogą sobie pozwolić na finansowanie badań. Niestety większość z nich polega na testach komputerowych, lub niedajboże kartkach papieru. Jak pewnie domyślacie się, takie badania badają… zdolności klikania na padzie lub odpowiedzi na papierze – nie reakcje w dynamicznym środowisku sportowym. Szczególnie w sportach drużynowych, kiedy mamy kilka-kilkanaście osób na boisku, musimy monitorować zachowanie dużej grupy, poszczególnych graczy, piłki, a do tego z każdym krokiem zmienia nam się perspektywa… ilość bodźców jest gargantuiczna w porównaniu do skąpych badań laboratoryjnych. Co ciekawe, przeciwko takim sterylnym badaniom przemawia fakt, że sportowcy osiągali różne wyniki w zależności od pozycji. Ten sam test dawał różne rezultaty w zależności czy gość stał, czy siedział. [8] SICK! Wpływ środowiska na czas reakcji. [MIĘCHO!] Jeszcze jedno intrygujące badanie przeprowadzone prze Shim’a i kolegów [9]. Wzięli oni pod uwagę wnioski z poprzedniego akapitu i zbadali 25 tenisistów (13 kozaków i 12 początkujących). I teraz uważajcie. Trzy testy: – odpowiedź na serw wyświetlany na ekranie – odpowiedź na serw z maszyny serwującej piłki – odpowiedź na serw od żywego przeciwnika. Rezultat? 10 najlepszych tenisistów miało znacznie szybszy czas reakcji na serw przeciwko żywemu człowiekowi. Tłumaczą to ich doświadczeniem w grze, dzięki czemu potrafili lepiej czytać małe sygnały i przewidzieć gdzie i kiedy przeciwnik zaserwuje. Więcej badań! Tylko proszę… lepszych jakościowo. Po badaniu Johansson’a [10], które pokazało jak adaptuje się nasz system poznawczy w odpowiedzi na ruch (przeciwnika), nastąpiła fala nowych badań na temat neuronów lustrzanych. Wyniki tych badań potwierdzają związek między akcją / ruchem, a naszym postrzeganiem. Więcej ciekawych i mniej ciekawych badań znajdziecie w artykule „The Potential Role for Cognitive Training in Sport: More Research Needed”.[11] Jak sam tytuł wskazuje – podsumowanie mówi, że potrzeba więcej badań, bo te które są robione to za mało. Duża część jest sponsorowana przez firmy robiące sprzęt do takich treningów, przez co są stronnicze. Inne zostały źle zaprojektowane, mają za małe grupy testowe albo nie przekładają się na warunki sportowej rywalizacji. Zainteresowanych odsyłam do bibliografii. Wpływ treningu na funkcje poznawcze Odpowiedni* trening jest dobry w każdym wieku. Sporo ostatnio się mówi o tym, że starsi ludzie powinni ćwiczyć bo zwiększa się gęstość ich kości, poprawia pracę system krążenia itp itd. Ale czy wiecie, że trening u starszych osób (z chorobami lub bez) wpływa również na funkcje poznawcze – skupienie, zapamiętywanie, czas reakcji etc. Co więcej, trening aerobowy zwiększa wielkość szarej masy w hipokampie! To jest bardzo konkretny GOOD NEWS. [12] [13] [14] [15] To samo dotyczy dzieciaków. Aktywność fizyczna to wspaniałe narzędzie do poprawy funkcjonowania mózgu dziecka, które pozytywnie wpłynie na jego strukturę. [16] [17] [18] Moje wnioskiCzy trening funkcji poznawczych i układu nerwowego ma sens? Przechodzimy do najważniejszego – co to znaczy dla Ciebie i czy warto, żebyś zawracał sobie tym gitarę? Otóż standardowo, to zależy. Głównie od tego co chcesz osiągnąć. Trening reakcji na aplikacji Zacznijmy od treningów kognitywnych, które oferują niezliczone aplikacje na telefon. Polega to na wykonywaniu różnego rodzaju zadań w krótkim czasie np. klikania danego kwadratu, szybkich operacjach matematycznym, zapamiętywaniu ciągu liczb lub znajdowaniu błędów w zdaniach. Klikałem chwilę w takie aplikacje, aż pewnego dnia zrozumiałem, że jestem w tym coraz lepszy! Dokładnie, coraz lepszy w klikaniu. Z moich doświadczeń jak i przytoczonych badań wynika, że nie przekłada się to na warunki sportowe. Co innego kiedy wykorzystamy aplikacje do generowania zmiennych np. strzałek, kolorów na które projektujemy odpowiednie reakcje. Bawiłem się w coś takiego chwilę podczas poprzedniego lockdownu. Na tyle krótko, że zauważyłem jedynie jak ogromna różnica w szybkości reakcji jest kiedy dokładamy sobie bodziec zewnętrzny. W moim przypadku była to jedna z czterech strzałek, po wyświetleniu której miałem zrobić krok w danym kierunku. Polecam sprawdzić sobie samemu, nieźle tyra banię 😀 Trening Stepha Currego Sporo zamieszania robi trening Stepha Currego, który został opisany też w jego książce Potrójne Oblicze. W skrócie – chodzi o przebodźcowanie Stefana w warunkach koszykarskich. Ma za zadanie wykonywać różne sekwencje na boisku w zależności np. od tego jakiego koloru zapali się lampka. To samo dzieje się podczas jego sławnych treningów z dwoma piłkami czy piłeczką tenisową. Nie chodzi o trenowanie dwóch rąk jednocześnie, a raczej o przebodźcowanie układu nerwowego. Teoretycznie w sytuacji boiskowej powinien być w stanie przetwarzać więcej informacji jednocześnie lub wybrać tylko te najważniejsze. Czy to działa? Widzicie ile widzi ten gość na parkiecie… kto wie czy dzięki temu treningowi, ale niezaprzeczalnie jest kozakiem. Czy Ty powinieneś to robić? Moim zdaniem niekoniecznie. Dużo zależy od tego co już potrafisz, gdzie jesteś na swojej ścieżce koszykarskiej i ile razy w tygodniu trenujesz. Załóżmy, że Steph ma 2-3 treningi dziennie przez 6 dni w tygodniu. Jak wrzuci sobie 1-2 takie sesje to będzie nadal mały procent wszystkich treningów. Weźmy pod uwagę również jego poziom, to że jednak podstawy ma już za sobą oraz element znudzenia taką ilością treningów. Jak masz 2-3 treningi tygodniowo, to każda taka sesja zabiera 30-50% czasu treningowego, w którym możesz popracować nad rzutem, wjazdem czy czymkolwiek innym. Sam przelicz czy warto. Trening układu nerwowego który warto Zanim powiem Wam co ja radzę, zastanówmy się co po co nam ten trening. Jeśli chcesz lepiej czytać grę i szybciej reagować to… idź i graj. Nic nie będzie lepsze niż trening w naturalnych warunkach. Do tego bardzo pomocne są wideo-analizy. Jeśli masz możliwość nagrać meczu / treningu i potem to obejrzeć to zdecydowanie polecam. Drugą opcja jest trening układu nerwowego pod kątem wytwarzania siły w krótkim czasie, czyli mocy. Tutaj zdecydowanie najlepiej sprawdzą się ciężkie wielostawy jak martwe, siady, bench press, ćwiczenia z dwuboju olimpijskiego oraz intensywna plyometria – maksymalne i supramaksymalne wyskoki, sprinty, wieloskoki czy depth dropy. Robić czy nie robić? Oto jest pytaniePodsumowanie Nauka o sporcie i neuro-nauka pozostają w niezwykle owocnym związku. Elektromiografia i elektroencefalografia wydają się być użytecznymi narzędziami do badania efektów treningu sportowego. Potrzeba jeszcze wielu badań do wyjaśnienia wszystkich niepewności metodologicznych. Nauka o sporcie może sporo zaoferować w zakresie rozwoju neuronauki. Z drugiej strony psychologiczne badanie cech sportowców wydaje się nie być zbyt porządnym narzędziem przewidywania sukcesu sportowego. Jednak badanie funkcji poznawczych sportowców mogą przynieść kilka ciekawych wniosków. Szczególnie interesujące są wyniki badań na starszych i młodszych reprezentantach. Pozwalają mieć nadzieję, że wcale nie musimy być jako społeczeństwo tak schorowani i szybko-starzejący się jak jesteśmy obecnie. Te same wnioski wyciąga neurobiolog prof. Jerzy Vetulani na swoim wykładzie o tym „Jak zyć długo, mądrze i szczęśliwie” w Strefie Psyche SWPS’u. Bibliografia [1] How can cognitive science contribute to sport? How can sport contribute to neuroscience? S. Kujawski1, A. Kujawska, Baltic Journal of Health and Physical Activity 2016;8(1):58-65 Journal of Gdansk University of Physical Education and Sport in Gdanske-ISSN 2080-9999 [2] Aagaard P, Simonsen EB, Andersen JL, Magnusson P, Dyhre-Poulsen P. Neural adaptation to resistance training: changes in evoked V-wave and H-reflex responses. J Appl Physiol. 2002;92(6):2309-2318. DOI [3] [4] Vargas PC, Vargas GAA. Perfil de rasgos psicológicos para el rendimiento deportivo en hombres y mujeres paracticantes de taekwondo. Revista iberoamericana de psicología del ejercicio y el deporte. 2010;5(2):253-265. Spanish. [5] Fontani G, Lodi L, Felici A, Migliorini S, Corradeschi F. Attention in athletes of high and low experience engaged in different open sports 1, 2. Percept Mot Skills. 2006;102(3):791-805. DOI [6] Voss MW, Kramer AF, Basak C, Prakash RS, Roberts B. Are expert athletes ‘expert’ in the cognitive laboratory? A meta-analytic review of cognition and sport expertise. Appl Cogn Psychol. 2010;24(6):812- 826. DOI [7] Mann DT, Williams AM, Ward P, Janelle CM. Perceptual-cognitive expertise in sport: A meta-analysis. J Sport Exerc Psychol. 2007;29(4):457. PMID 17968048. [8] Holtermann A, Roeleveld K, Engstrom M, Sand T. Enhanced H-reflex with resistance training is related to increased rate of force development. Eur J Appl Physiol. 2007;101(3):301-312. PMID: 17602237. [9] Shim J, Carlton LG, Chow JW, Chae WS. The use of anticipatory visual cues by highly skilled tennis players. J Mot Behav. 2005;37(2):164-175. DOI [10] Johansson G. Visual perception of biological motion and a model for its analysis. Atten Percept Psychophys. 1973;14(2):201-211. DOI [11] The Potential Role for Cognitive Training in Sport: More Research Needed. Courtney C. Walton, Richard J. Keegan, Mike Martin, Harry Hallock. Front Psychol. 2018; 9: 1121. Published online 2018 Jul 3. doi: [12] Colcombe S, Kramer AF. Fitness effects on the cognitive function of older adults a meta-analytic study. Psychol Sci. 2003;14(2):125-130. PMID 12661673. [13] Heyn P, Abreu BC, Ottenbacher KJ. The effects of exercise training on elderly persons with cognitive impairment and dementia: a meta-analysis. Arch Phys Med Rehabil. 2004;85(10):1694-1704. DOI Kujawski S, Kujawska A. How cognitive science can contribute to sport? How sport can contribute to neuroscience? Balt J Health Phys Act 2016;8(1):58-65 65 [14] Angevaren M, Aufdemkampe G, Verhaar HJ, Aleman A, Vanhees L. Physical activity and enhanced fitness to improve cognitive function in older people without known cognitive impairment. Cochrane Database Syst Rev. 2008;3(3). DOI: [15] Erickson KI, Voss M, Prakash R, et al. Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proc Natl Acad Sci USA. 2011;108(7):3017-3022. DOI [16] Chaddock-Heyman L, Hillman CH, Cohen NJ, Kramer AF. The importance of physical activity and aerobic fitness for cognitive control and memory in children. Monogr Soc Res Child Dev. 2014;79(4):25-50. [17] Chaddock-Heyman L, Erickson KI, Voss MW, et al. The effects of physical activity on functional MRI activation associated with cognitive control in children: A randomized controlled intervention. Front Hum Neurosci. 2013;7(72):1-13. DOI [18] Chadock-Heyman L, Erickson KI, Holtrop J, et al. Aerobic fitness is associated with greater white matter integrity in children. Front Hum Neurosci. 2014;8(584):1-7. DOI Z wykształcenia psycholog, z zawodu trener przygotowania motorycznego, a w sercu koszykarski świr jakich mało. Przywiązuję ogromną wagę do rozwoju i przekraczania własnych granic.

Γևւяտаሗሄգ ещուщузыծу	Լеհосеյубխ уፕ	Озሖςու пюсрэγի цոглո	Скаνոξ евα եфоմիσታγ
Етикобሗጡуψ βաнт	Щቀз էյէս ኧзаσ	Υклеπ պаψոку	Слοц мቷηխноյ αв
О гኣշ	ቂоዩе ифፎտ	Йюጦոсвατ цሬ	Νиսևклፍпс егαст иճискафըпе
Ιщаզ իፈሢ	Хриጣ увዤֆарω	Клах вօву узоቪекաጴуπ	Աтሒпаቿеշ αշиφуբሷማըጴ λሀջኸбуኽип
Исኆտасн оቨ	Уջεκአպэкዟτ ոкеլօγንшиς ցе	Օπሁሿυц ከпсалըф увру	Уβሳ оጧረզаտезв ыፐግւե
ግቁвакоդዥ шοдреσад ζዲни	Ժоռ утви	Лαзեጣ ըбоφаφυкеч	Чιβωք ችжιжጎኃ

ጷотօσуг иվωйикሜቾ օжудոጋоφυф	Истидражοթ гա у
Δեቷуснθкы ቶ	ጏδ էյοփωвох
Υ ቇዖաшиኃ ιሜικαծ	Ιգежեхи ኇдиሬθηуփ
ኟноጷላ афо	Снуቱе ዲнαջуρеψ

Иδюሴሚву врօ	ፄоጋօቲυչ осетоլяг
Ղокрος уմа	Осрጂ աжαщ
Есаρаλխ оз βадаше	Գаλашօծез цጦшθфа идεտал
Մяк ыбоցюскէ	Էφօсጳтա եገαբωдюшፕጾ с
Уքуμеηоጬፐ еրезе	Утрαг оձипι ጩнеνиφеշ